12 сарын 29, 2024
Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын тухай мэдвэл зохих 10 баримт
Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын тухай мэдвэл зохих 10 баримт

Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны 113 жилийн ойн түүхэн өдөр тохиож байна.

Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээн мандуулсны 113 жилийн ойн түүхэн өдөр тохиож байна. Эл өдөртэй холбоотой мэдвэл зохих 10 баримтыг хүргэж байна.  

  1. 1911 оны цагаагчин гахай жилийн өвлийн дунд сарын шинийн есөн буюу аргын тооллын 12 дугаар сарын 29-ний өдөр монголчууд 200 гаруй жил үргэлжилсэн Манж Чин улсын эрхшээлийг эцэс болгож үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээн зарласан.

2. 1911 оны энэ өдөр VIII Богдыг шашин, төрийг хослон баригч, хэмжээгүй эрхт хаанд өргөмжилж түүнд төрийн тамга, төрийн далбаа, өргөмжлөл, хүндэтгэлийг өргөж, таван яам бүхий Засгийн газартай, тусгаар тогтносон Монгол Улсыг байгуулжээ.

3. 1911 оны энэ өдөр Дотоод хэргийг бүгд захиран шийтгэгч яамыг байгуулж, сайдаар Да лам Г.Цэрэнчимэд, Гадаад хэргийг бүгд эрхлэн шийтгэгч яам байгуулж, сайдад Хошой чин ван М.Ханддорж, Сангийн хамаг хэргийг бүгд захиран шийтгэгч яамны сайдаар Түшээт хан аймгийн засаг ноён Г.Чагдаржав, Цэргийн хэргийг бүгд захиран шийтгэгч яамны сайдад Эрдэнэ далай ван В.Гомбосүрэн, Шүүн таслах хэргийг бүгд захиран шийтгэгч яамыг байгуулан сайдад хошой чин ван М.Намсрайг томилж байжээ.

4. Монголчууд тусгаар тогтнол, төр улсаа сэргээн тунхаглан зарлаж, улсын цолыг Монгол, оны цолыг Олноо өргөгдсөн, улсын нийслэлийг Нийслэл Хүрээ хэмээн нэрийдэж дэлхий дахинд тунхаглан зарласан байна.

5. 1911 оны Үндэсний хувьсгалын зорилго нь үндэс юугаа аврах, шашин үндсээ аврах, хамгаалах, монгол овогтноо нэгтгэх зорилготой байжээ. Эдгээр зорилгоос монгол овогтноо нэгтгэх нь олон улсын хүчний харьцаа, гадаад улс орнуудын шунал хүслээс шалтгаалан биелэгдээгүй гэж зарим түүхч үздэг.

6. Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгал нь монголчуудын тусгаар улсаа сэргээн байгуулах хүсэл зорилго, тууштай тэмцэл, үндэсний ухамсрын их сэргэлтийн эхлэл байсан юм. Энэхүү хувьсгал нь 1921 оны Ардын хувьсгалын бодит хөрс болсон гэж судлаачид үздэг.

7. Наймдугаар Богд хааны зарлигаар бүтээсэн монгол төрийн далбаа нь төр, шашныг ариунаар мандуулах утга санааг илэрхийлсэн өнгө, хэлбэр, хэмжээ, бэлгэдлийг агуулсан босоо дөрвөлжин хэлбэртэй, шар торгоор урлаж, дээд доод болон ишний талыг улаан торгоор хөвөөлдөг байжээ.

8. Богд Хаант Монгол Улсын төрийн далбааг 2004 оны тавдугаар сарын 5-ны өдрийн Засгийн газрын 108 дугаар тогтоолоор “Хосгүй үнэт өв”-ийн жагсаалтад бүртгэсэн бөгөөд одоогоор Үндэсний түүхийн музейн хөмрөгт хадгалагддаг.

9. Социализмын үед энэхүү түүхэн өдөр, үйл явдалд тухайлан ач холбогдол өгдөггүй байсан бөгөөд марксист түүх бичлэгт “1911 онд Их хүрээнд гарсан хөдөлгөөн” гэж бичдэг байжээ. Харин монголын түүхч, эрдэмтэд хөдөлгөөн бус Үндэсний хувьсгал байсан хэмээн дүгнэдэг.

10. 2007 онд УИХ Нийтээр тэмдэглэх баярын болон тэмдэглэлт өдрүүдийн тухай хуульд нэмэлт оруулж, Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээсэн өдрийг тэмдэглэлт өдөр болгосон. Мөн оныхоо 12 дугаар сарын 29-нд энэ өдрийг анх удаа албан ёсоор тэмдэглэжээ. Улмаар 2011 онд тухайн хуульд “Үндэсний эрх чөлөө, тусгаар тогтнолоо сэргээсний баярын өдөр: 12 дугаар сарын 29” гэсэн заалтыг нэмж нийтээр тэмдэглэх үндэсний баярын өдөр болгожээ.